İlhan Berk

Kamil Eşfak Berki

Klasik devirlerde şair, toplumda devlet ile insan arasında bir yerde dururdu. Şair kimseye değil ama kadere borçlu olduğu bir konuma sahipti. Şair bu dünyada bir yere hesap vermezdi. Hesap vermediği gibi, hesaba çekerdi. Bu hesaba çekme de şairin kendine özgü yöntemi ile olurdu. Bir kelime, bir imge yönetim katını işkillendirmeye yeterdi. İçinde bir iğretilikle birlikte yaşayan her yönetim şairden rahatsız olduğuna tarihte az tanık olmuyoruz.

Şair bir müessese, bir makam mıydı? Konumunun binasına da kavuşmak istemiştir belki şairler. Firdevsî sarayda emrine suit tahsis edildi de ne oldu? Bir şekilde padişâhın etrafını alanlar, ustaca padişahın içine Firdevsî ile rekabet fitnesini düşürdüler. Gül bahçesini fesada verdiler. Nef’î de Topkapı Sarayına kabul edilmişti: Genç IV. Murat onun varlığı ile iftihar ettiğini kaşı çatık üzeraya hissettirme hatasını işledi. Nef’î dip balıklarının hâldaşı oldu. Şair-sadrazam Koca Ragıb Mehemmed Paşa gibi biri çıktı; Batı rüzgârına bir alternatifin imkânı olabilirdi. III. Selim’in etrafını alanlarda III. Ahmet ve Nevşehirli İbrahim Paşa çapı olaydı, yenilikler bir başka olurdu.

Kalem dinle neyden örneği inlemek ister ya fazla uzatmamak gerek.

Geçen hafta içinde 20. yüzyılın büyük bir şairin yeryüzü nefesleri bitti. Şair, duruş sahibi şair öznesinin hakkını vermeye çalışmış bir şair, İllhan Berk son nefesini verdi.

Evet, İlhan Berk varoluşunu kendi yeteneğine sadık kalarak anlamlandırmış, bir şair olduğunun bilincinde bir şairdi. Şâirin ilâhi ve evrensel konumuna inanmış ve onu yaşayan bir ozandı. Kimseye eyvallahı yoktu. Bir aralar, bir dönemler onu da sosyalist bağlanmanın koşullayıcı atmosferinde tutmak isteyenler oldu. İlhan Berk, Yahya Kemal’in dizesini özbenliğinde yaşıyordu sanki:

Kurtul varlığın dar hendesesinden

İlhan Berk geçti bu dünyadan. Şiir için yaşayan, kendindeki şairi gerçeklemek için yaşayan İlhan Berk geçti bu dünyadan. Bağımsız ve şair İlhan Berk. 1914 kuşağından. Sözlükler, ansiklopediler 1918 yazıyor ama 1916 doğumludur. Hasan Bülent Kahraman ilginç bir şey yazdı: Şiir için sağlığıma dikkat ederim ben demiş...

Eski devirlerde olduğu gibi toplumun ortasında bir şair olarak, dik durarak. Dik duran şaire saygısını övünçle ortaya koyması var.

Rüzgârın çıkması gibidir şiir

dedim, girdim sonra derin sessizliğe

[Sesle Dolu Ağaçlar]

diyen İlhan Berk’in ölümle içli dışlı bir şiiri vardır. Tam görelim. O, Yahya Kemal-Necip Fazıl çizgisinden de beslenmiştir, Hâşim’den olduğu kadar.

Daha önce de yazmıştım. Türkiye’ye Nobel ana tür olan şiirde verilmeliydi; Dağlarca ile İlhan Berk birlikte onurlandırılmalı idiler. Dünya ölçeğinde Türk şairlerinden biriydi. En azından Odysseus Elitis’in doğusu boş kalmazdı. Batısı çorak ülke.

Strasbourg’da özel plânda konuştuğumuz şeyler oldu. Montale’nin İmaginary, Review’unu çevirmiştim. Montale ‘nesnel karşılık’ özünü Eliot’un kendisinden aldığını söylüyordu. İlhan Bey müthiş heyecanlanmış, bu çeviriler sürecek değil mi demişti. Yedi İklim’e, Berki’ye selamlar demiş.

Şiirle ilgilenenler Bütün Şiirlerini edinmeli ve okumalılar.

“Yavaş yavaş geçtim kalabalıklar arasından” diyen İlhan Berk şiiri bulan bir şairdi. Bu dizesi onun şair sorumluluğunu bütünüyle vermektedir.